राजु श्रेष्ठ


पूर्व मेयर तथा पत्रकार स्व। गोपाल गिरीको हत्या भएको आज आठ बर्ष पुरा भई नवौ बर्षमा प्रवेश गरेको छ । सबैभन्दा पहिले मेरो हार्दिक श्रद्धाञ्जली छ उहालाई ।


गोपाल गिरी बीरगज उपमहानगरपालिकाको मेयर पदमा मनोनित भएर आउदा धेरै खुशि भएका थिए भने केही दुखि पनि थिए होलान् । जावो एउटा वडा अध्यक्षलाई मेयर बनेर आएको कसलाई पो चित्त बुझथियो होला । त्यतिवेला यसले के नै गर्न सक्छ भनेर पर्खेर बस्नेको संख्या कमै होस तर सतहमा देखिन्थ्यो । अनेक सहयोग र असहयोगको बावजुद गिरीले कहिल्यै हरेस खाएनन् । बरु उनले बीरगंजका बुद्धिजिवि, समाजसेवी तथा नागरिक समाजसंग भेट गर्दै, सबैको सल्लाह र सुझाव साथमा लिएर अघि बढे । उनको यस कार्यले गिरीलाई निकै छोटो समयमै आफना समालोचक र आलोचक माझ चर्चित बनायो । उनी जति चर्चित बन्दै गए, सोही अनुपातमा उनका दुश्मनहरु पनि बढदै गए ।


हुनत हाम्रो हिन्दु धर्ममा भन्ने गरिन्छ, राम्रो सोच र गर । तिमीलाई भगवानले साथ दिन्छ भनेर । तर गिरीको हकमा भने भगवानले पनि बेइमानी गरेको भेटियो । होइन भने, आफनो र परिवारको भन्दा पनि बीरगंज र बीरगंजबासीको भविष्यको लागि अहोरात्री खटिरहने एक जोशिला र साहसिला ब्यक्ति, जो आफनो काम प्रति विश्वास राख्दथे । उसको रक्षा गर्नु पर्ने थियो भगवानले । तर भगवानले पनि उनको हत्या भएको दिन अर्थात २०६० साल माघ १ गतेका दिन बायुमण्डलमा बाक्लो कुहिरो लाएर हत्याराको कर्तुत लुकाउन साथ दिएको आभाष हुन्थियो । होइन भने एउटा इमान्दार ब्यक्तिको हत्या मकर संक्रान्तिको पवित्र दिन, त्यसमाथि हनुमान मन्दिरको अगाडी नै कसरी सम्भव हुन्थ्यो - गिरीको हत्याले २१ औ शताब्दिमा भगवान पनि इमान्दारको साथमा छैन भनेर प्रमाणित गरिदिएको थियो ।


हुनत मेयर गिरी एक परिवारको भन्दा, बीरगंज र बीरगंजेली जनता सबैको गिरी बन्ने रफत्तार बोकेर अघि बढिरहेका थिए । उनको यो रफत्तारलाई समयमै नरोके प्रतिस्पर्धी सबैले आफु पछि पर्ने डर बोकेका ब्यक्तिहरुले इमान्दारको नाटक रचेर, बढो बेइमानीका साथ उनको हत्या गरेका थिए ।


माघ १ गतेको विहानै गोपाल गिरीको घरमा मोबाइलको घण्टी बज्यो, मोबाइलमा कसैलाई कुनै कुरो बुझाउने हिसावले कुरा चल्दै थियो कि स्व। गिरीले आफनो सालोलाई एकछिन वाहिर हिड भन्दै वाहिर निस्के । गिरीका अगंरक्षक र सहयोगीले हामी पनि जान्छौ भन्दा होइन मलाई एक्लै जान दिनुस, एक ब्यक्तिसगं महत्वपूर्ण कुरा गर्नु छ भन्दै अन्य कुनै जानकारी नै नदिई घरबाट हतार हतार वाहिर निस्के । मानौ समयमै नपुगे अनर्थ हुन्छ । तर गिरीलाई के थाहा, उनको हतारले उनलाई अनर्थको कति नजिक पुरयाउदै छ भनेर । आखिर त्यही भयो, जुन नहुनु पर्ने थियो । उनले घर छाडेको केहीवेर मै बीरगंजमा खैलावैला मच्चियो, मेयर गोपाल गिरीलाई माओबादीले गोली हानी हत्या गरयो भनेर ।


उनको हत्याको कुरा सुनेर कसैलाई विश्वास भइरहेको थिएन । बीरगंजेली जनता सबैजना गोपाल गिरीको हत्याको बारेमा प्रष्ट हुन चाहन्थे । तर प्रष्ट गरिदिने कोही थिएनन् सबैमा अन्यौलता मात्रै थियो त्यतिवेला । तत्कालिन प्रमुख जिल्ला अधिकारी धरणीधर खतिवडा पनि घटनाको बारेमा थाहा पाउने बित्तिकै, तुरुन्तै शिवा अस्पताल पुगेका थिए । मेयर गिरीको शव राखेको कोठामा प्रजिअ खतिवडा र म मात्रै थिए । प्रजिअ खतिवडा पनि होसमा थिएनन् । किनभने खतिवडाले भनेको कुरा अझै पनि मेरो मानसपटलमा ताजै छ । राजु भाइ गोपालजी बितेकै हुन रु मैले सर उहा अब हुनुहुन्न् भने ।


प्रजिअ खतिवडा र गिरीबीचको सम्बन्ध के कस्तो थियो मलाई थाहा थिएन । तर प्रजिअ खतिवडा आफनो आखा भरी आसु बोकेर गोपालजी ............ गोपालजी भनेर गोपाल गिरीको शवलाई उठाउने प्रयास गरिरहेको स्मरण गर्दा आजपनि मेरो आखा रसाएर आउछ ।


प्रजिअले लाख प्रयास गर्दा पनि गिरीबाट कुनै प्रतिक्रिया नआएपछि उनले राजुभाई यसलाई अहिले तुरुन्तै न्यूजमा नदिनु होला भन्दै चिकित्सकलाई बोलाए । चिकित्सकले उहा बितिसक्नु भो भनेर भनेपछि, प्रजिअ खतिवडा एकछिनको लागि अवाक भएका थिए ।


प्रजिअ खतिवडाको अवस्था हेर्दा, या त उनी गिरीका अभिन्न मित्र थिए, वा गिरीदेखि निकै प्रभावित थिए भन्ने मलाई लागेको थियो ।


आज हाम्रा प्यारा र आदरणिय दाजु स्वर्गिय गोपाल गिरी बितेको आठ बर्ष पुरा भई नवौ बर्ष शुरु भएको छ । उहाले कल्पना गरेको र आफनो आहुती दिएको जस्तो बीरगंज बन्यो बनेन, त्यो त म भन्न सक्दिन । तर उनले मेयर पदमा निर्वाचित भएर आए लगतै बीरगंज नगरलाई नेपालकै उत्कृष्ठ शहर बनाउने अभियान शुरु गरेका थिए । उनकै पालामा पहिलो पटक बीरगंजमा अतिक्रमणकारीलाई हटाउने अभियान संचालन भएको थियो । तर बीचमै एउटा अकल्पनिय घटना भयो र सबै बिकासका कामहरु त्यतिकै सेलाएर गयो ।


यतिवेला बीरगंज उपमहानगरपालिका कार्यालयले अघि बढाएको सडक नाला अतिक्रमण हटाउने अभियानको पहिलो योजनाकार यदि कोही थिए भने ती स्व। गोपाल गिरी नै थिए । त्यतिबेला उनको हत्या नभइदिएको भए शायद आजसम्म बीरगंज नेपालको एउटा आकर्षक शहरको रुपमा आफनो परिचय बनाई सकेको हुन्थ्यो होला भनेर बीरगंज उपमहानगरपालिका कार्यालयका योजना प्रमुख प्रकाश अमात्य बताउछन् ।


जे होस स्व। गिरीको बिकासे कार्यलाई याद गरिदिने एक ब्यक्ति त छन् । जो आज पनि सडक नाला फराकिलो बनाउने काम स्व। गिरीकै परिकल्पना थियो भनेर बताउने हिम्मत गरिरहेका छन् ।


होइन भने त हिजोका प्यारा र इमान्दार गोपाल गिरी बीरगंजेली जनताको मानसपटलबाट सदाको लागि मेटिसकेका छन् । त्यसोत गिरीलाई पत्रकारको रुपमा सम्झाइ राख्न नेपाल पत्रकार महासंघ पर्साले स्व। गोपाल गिरीको नामबाट पत्रकारिता पुरस्कारको समेत स्थापना गरेको थियो । त्यो पनि विगत केही बर्षदेखि आफै अलपत्रमा परेको छ । जीवित छदा सबैका प्यारा बनेका स्व। गिरी मरेपछि सबैको सम्झनाबाट मेटिसकेका छन् । त्यसैले म के भन्छु भने हामी यस्तो माया गरौ जुन दिर्घजीवी र सदाकालको लागि रहोस ।


अन्त्यमा अहिले पर्सामा आशाका केन्द्र बनेका एसपी रमेश खरेलसंग के आग्रह गर्छु भने, तपाई पर्सा जिल्लामा आएपछि पर्सा जिल्लामा अपराध गरेर कानुनको उलध्घन गरी बसेका सबै अपराधीहरु कारवाहीमा परेका छन् । जुन एकदमै स्वागतयोग्य कुरो हो । यदि तपाईले स्वर्गिय गोपाल गिरीको पनि हत्यारा पत्ता लगाई त्यसलाई कारवाहीको दायरामा ल्याउन सक्नुभो भने, बीरगंजबासी माथि तपाईको एउटा अर्को गुण थपिने थियो, त्यसपछि तपाईलाई बीरगंजेली जनताले आफनो आखामा सजाएर राख्ने छन् ।

राजु श्रेष्ठ


हामीले महाभारत अवश्य पनि पढेका हौला । दलित परिवारमा जन्मेका एकलब्य धनुर्धर विद्यामा अर्जुन भन्दा पनि राम्रो भएकोले गुरु द्रोणाचार्यले आफना शिष्य एकलब्यसंग गुरु दक्षीणा माग्ने क्रममा बुढी औला मात्र के मागेका थिए, एकलब्यले एकछिन पनि नसोचेर गुरुको चाहना अनुसार आफनो बुढी औला काटेर गुरुको अगाडी राखिदिएका थिए रे । एउटा यस्तो जमाना थियो । अर्को आजको जमाना छ । एउटा कलयुगि चेलाले आफनै गुरुको घरबार आफनो नाममा गरेर बिस्थापित गर्ने तयारीमा छन् ।


पर्सा जिल्लाको सुरजाहा कटी गाबिस निवासी जगदिश प्रसाद साह तेलीले आफनै गुरुसंग बेइमानी गरी उनलाई घरवार विहिन बनाउने अभियानमा कम्मर कसेर लागेका छन् । तर सिङ्गो समाज गुरुको पक्षमा उभिदिएपछि बेइमान चेला र उनका मतियारको होस उडेको छ ।


घटना हो बीरगंज बिर्ता ४ निवासी भाइराजा जोशीको । भाइराजा विगत १ सय बर्षदेखि विर्तास्थित आफनो निवासमा बसोबास गर्दै आइरहेका छन् । तर करौडौ रुपैया मुल्य पर्ने घरजग्गा तत्कालिन नापी कार्यालय र मालपोत कार्यालयका केही भ्रष्ट कर्मचारीको सहयोगमा भुमाफिया तेलीले आफनो नाममा दर्ता कायम गर्न सफल भएपछि यतिवेला तेली आफनै गुरुलाई घरबाट विस्थापित गर्ने तयारीमा लागेका हुन् ।


भनिन्छ, डायनले पनि सात घर छाडछ भनेर, तर भुमाफिया तेली त डायनभन्दा पनि लिच्चर परेछन् । उनले त आफनै गुरुलाई नै घरवाट विस्थापित गर्न लागेका छन् । उनको यस गलत काममा मालपोत कार्यालय, नापी कार्यालयका तत्कालिन प्रमुख र केही स्थानिय नेताहरुले समेत साथ दिएका थिए रे । र्सवसाधारण जनताको जग्गा जमिनको सुरक्षाको जिम्मेवारी बोकेको कार्यालयबाटै यस्तो गलत कार्य हुन्छ भने जनताले जग्गा जमिनको सुरक्षाको लागि अब कसलाई गुहार्ने त ?


एउटा लामो कालखण्डदेखि बस्दै आइरहेको ब्यक्तिको नाममा जग्गा दर्ता कायम गर्न अनेक झन्झट देखाउने हाम्रा सरकारी कर्मचारीहरु, के को आधारमा वाहिरबाट आएको अपरिचित ब्यक्तिको नाममा घर जग्गा दर्ता कायम गरेको होला ? यदि यस्तै सरकारी कार्यालय र न्यायालयको भर पर्ने हो भने तीन करोड नेपाली जनता कसैको पनि जायजेथा सुरक्षित छैन भन्दा गलत नहोला ।


यस घटनामा त न्यायालय, मालपोत कार्यालय र नापी कार्यालयले हामीले मान्छे नचिनेकोले भुल भयो भन्ने बाटो पनि छैन । किनभने भुमाफिया जगदिश प्रसाद साह तेलीले भुमाफियाको खेल यसभन्दा पहिले पनि नगरेको होइन । उनले तत्कालिन नापी प्रमुख हृदयनारायण मिश्रको सहयोगमा पर्सा जिल्लाभित्रको थुप्रै जग्गाहरु आफनो नाममा दर्ता गरेर तत्कालिन सरकारलाई हल्लाई दिएको थियो । तर पछि उनको ज्यादतीको बारेमा विभिन्न टेलिभिजन, रेडियो र पत्रपत्रिकाहरुमा समाचार र्सार्वजनिक भएपछि, नेपाल सरकारले केन्द्रीयस्तरबाटै एउटा टोली पर्ठाई तेलीको नाममा रहेको सम्पूर्ण घरजग्गा खारेज गर्ने प्रक्रिया अगाडी बढाएको थियो ।


अब हेर्नोस त, मालपोत र नापी कार्यालयले सक्कली मान्छेको नाममा पास गर्दा अनेक बखेडा झिक्ने, अनि भुमाफियाको नाममा भने विना कुनै झण्झटको सरलक्क दर्ता कायम गरिदिने । अनि भएन त गजबको काम - त्यसमाथि जिल्ला अदालत र पूनरावेदन अदालतले बुझेर हो वा नबुझेर, त्यस्तै भुमाफियाका पक्षमा फैसला गरेर उसको नाजायज कामलाई थप प्रोत्साहित गर्ने काम गरेको छ ।


हाम्रो देश नेपालमा कानुनको पालना गर्नेलाई मात्रै कानुन लाग्ने हो भने त हाम्रो भन्नु केही छैन । होइन भने, नेपाल सरकार कानुन पालना गर्ने भन्दा पनि कानुनको उलध्घन गर्नेलाई लिएर गम्भीर हुनु पर्ने बेला आइसकेको छ ।


शायद, कानुनको यही बेताल देखेर होला, पीडित भाइराजा जोशी अदालत र न्यायाधिश कहा दौडिन छाडेर अब समाजीक न्यायको लागि समाजलाई हारगुहार लाउदैछन् । नेपालको सरकारी कार्यालय र कानुनले आफुप्रति न्याय नगरेपछि अन्तिममा आएर उनका परिवारले समाजलाई साक्षि राख्दै सामाजिक न्यायको लागि गुहार्दैछन् । भाइराजाको यो गुहार ले सरकारी न्यायालय र कार्यालयको निष्पक्षता र इमान्दारिता माथि नै प्रश्न चिन्हृ खडा गरिदिएको छ ।


नेपाली जनताको तलब खाइ र्सवसाधारण जनताको सेवा गर्छु भन्ने कर्मचारीले भन्दा, बरु तलब नखाने जनताले भाइराजालाई साथ दिने भएपछि उनको परिवारमा आशा पलाएको छ । र्सवसाधारण जनता सबैले साथ दिने भएपछि यतिवेला जगदिश प्रसाद साह तेली भागेका छन् । करौडौ मुल्य पर्ने घर जग्गाको लागि उनले अहिले पनि लाखौ रुपैया खर्च गरिरहेका छन् । तर समाजिक न्यायको अगाडी जति खर्चे पनि केही हुनेछैन ।


तैपनि कसैले सिङ्गो समाजको भावनालाई चुनौती दिन खोज्छ भने, त्यस्ता ब्यक्तिलाई समाजले कडा सजाय दिनुका साथै समाजबाट सधैंको लागि बहिष्कार गरिदिन सक्छ । त्यस्तै एउटा उदाहरण बीरगंजस्थित छपकैया पोखरीमा भएको छ । सर्वोच्च अदालतले छपकैया पोखरीको विवादमा एक ब्यक्तिको पक्षमा फैसला गरिदिए पनि समाजिक विरोधको कारण आजसम्म ती ब्यक्तिले पोखरी नजिक पुग्ने हिम्मत पनि गर्न सकेका छैनन् । हो त्यस्तै अवस्था अब जगदिश प्रसाद साह ते्लीको हुनेछ । समाजको अगाडी उनको पाखुरा र पैसाको बल र चलाखी केही चल्ने छैन । बरु उनले क्षमायाचना गरेर आए, हुनसक्छ समाजले उनको बारेमा नरम भएर सोच्न सक्छ ।

यतिखेर पर्यटन बर्ष २०११ को अवसरमा ठुला शहरदेखि स-साना गाबिसहरुमा ब्यापारिक महोत्सवको झकमक्क देखिरह“दा ब्यापारिक नगरी बीरगंज शहरमा भने सुनसान छाएको छ ।


कस्तो अचम्म । मुलुककै आर्थिक राजधानीकोरुपमा चिनिने बीरगंज शहरमा पर्यटन बर्षमा समेत एउटा ब्यापारिक महोत्सवको आयोजना हुन नसक्नु आफैमा अचम्म हो । यद्धपि ब्यापारिक महोत्सवको शुरुवात त आर्थिक राजधानीबाटै शुभारम्भ हुनु पर्ने थियो । तर हुनसकेन, यो समग्र पर्साबासीकै लागि लाजोमर्दो कुरो पनि हो ।


नेपालको प्रवेशद्धार बीरगंजमा महोत्सवको शुभ साइत जुर्न नसकेपनि, यतिवेला मुलुकभरी नै ब्यापारिक महोत्सवको लहर चलिरहेको छ । ठुला शहर मात्र नभई सा-साना गाबिसहरु पनि आफनौ गाउ-ठाउको मौलिक पहिचान, सस्कृति र ब्यापारिक उत्पादनको प्रसार प्रसारमा एक भएर लागेका छन् । यसै क्रममा अघिल्लो समयमा पनौती नगर पालिकाले आफनो सस्कृति र मौलिक पहिचानको प्रदर्शन बीरगंजमै आएर गरेर गएका थिए । यसैगरी पछिल्लो समयमा मकवानपुर जिल्लाको मनहरी गाबिसले समेत आफनो गाउमा ब्यापारिक महोत्सवको आयोजना गरेको छ । सानो पनौती शहर र मनहरी गाउको प्रयासले उपमहानगरपालिकाको पगडी गुथेका अत्याधुनिक र आर्थिक सम्पन्न बीरगंज शहरलाई चुनौती नै दिएको छ ।


हुनत, बीरगंजलाई केवल पर्सा जिल्लाको सदरमुकाममा मात्र सिमित राख्न मिल्दैन । किनभने यस शहरले मुलुकको कुल राजश्वको ठुलो भाग संकलनमा महत्वपूर्ण भुमिका निर्वाह गर्दै आईरहेको कसैबाट लुकेको छैन । नेपालको प्रमुखद्धार र आर्थिक राजधानीको पगडी गुथेको यस शहरमा साना र ठुला गरी करिव तीन हजारको संख्यामा उधोगहरु रहेको बीरगंज उधोग बाणिज्य सघंकै निवर्तमान अध्यक्ष ओमप्रकाश सिकारियाले एक कार्यक्रममा बताउनु भएको छ । यति धेरै संख्यामा रहेको उधोगहरुको अभिभावकत्व गरिरहेको बीरगंज उधोग बाणिज्य संघले गएको केही बर्षदेखि एउटै ब्यापारिक महोत्वसको आयोजना गर्न नसक्नुलाई बीरगंजबासीले असफल ब्यवस्थापनको रुपमा बुझेका छन् । एउटा ब्यापारिक महोत्सवले केवल ब्यापारको मात्र नभई समग्र जिल्लाकै मौलिक पहिचानको बिकास गर्ने भएकोले बीरगंज महोत्सवको लागि सम्पूर्ण जिल्लाबासी एक भएर अगाडी बढनु पर्ने बेला आइसकेको छ । यदि असुरक्षाको कारणले महोत्वस नगरिएको हो भने, सुरक्षा निकायसंग सहकार्य गरी सुरक्षाको राम्रो प्रवन्धको ब्यवस्था मिलाएर भएपनि एउटा ब्यापारिक महोत्सवको आयोजना गर्नु नितान्त आवश्यक भईसकेको छ । यतिवेला बीरगंजमा महोत्सव हुनु भनेको केवल ब्यापारिक प्रमोशनको लागि मात्र नभई बीरगंजको आफनो मौलिक पहिचान र प्रतिष्ठा बचाउनको लागि हो भनेर सबैले बुझनु पर्छ ।


यतिवेला नेपाल पर्यटन बर्ष २०११ को नाराले हरियाली डाडा मात्र नभई सुख्खा पाखाहरुमा समेत झकमक्क र झिलिमिली बढाएको छ । पिच र फराकिलो सडकदेखि साधुरो गोरेटो बाटोहरुमा समेत राता तुलहरुमा आकर्षक र सुन्दर तरिकाले महोत्सवका ठुला-ठुला अक्षरहरु लेख्ने एउटा अघोषित प्रतिस्पर्धा नै चलेको छ । जसमा पर्सा जिल्ला भने अगाडी पछाडी कतै देखिदैन ।


त्यसैले यो महान कार्यमा बीरगंज उधोग बाणिज्य संघको काध खोज्नु भन्दा, बरु सबै राजनीतिक दल तथा नेताहरु, स्थानीय प्रशासन, जिल्ला बिकास समिति, बीरगंज उपमहानगरपालिका कार्यालय, पयर्टन कार्यालय, पत्रकार महासंघ, होटेल ब्यवसायी सबै एक भएर बीरगंज महोत्सवको तयारीमा जुटने हो भने सम्भवतः मुलुकमै अहिलेसम्मको सबैभन्दा उत्कृष्ठ महोत्सव नहोला भनेर भन्न सकिन्न । जसले यस जिल्लाको आर्थिक, सामाजिक, सस्कृति मात्र नभई ओझेलमा परेका पर्यटकिय पूर्वाधार र मौलिकताको पहिचानमा समेत महत्बपूर्ण भुमिका निर्वाह गर्ने थियो । यदि यसो गर्न सक्यौ भने, निश्चितरुमा नेपाल सरकारले पर्यटन बर्ष २०११ मा राखेको १० लाख पर्यटन भित्रयाउने महात्वाकांक्षा योजनाबाट धेरथोर नै किन नहोस हाम्रो पर्सा जिल्लाको भागमा पनि पर्थियो कि रु तर यसको लागि कसैले गरिदिन्छ कि भनेर पर्खनु भन्दा बरु सबै मिलेर प्रयास गर्नु पर्छ ।

हाम्रो देश नेपाल संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र मुलुक भईसकेको छ । तर कस्तो अचम्मको गणतान्त्रिक मुलुक ? जहाको राष्ट्राध्यक्ष र प्रधानमन्त्रीको तस्वीर सरकारी कार्यालयमा झुण्डयाउनको लागि पनि दल र जनताले बिज्ञप्ति जारी गर्नु पर्ने ?


तर " ढिलै होस, छोरा होस " भने जस्तै नेपालकै सबैभन्दा जेठो दलको रुपमा चिनिने नेपाली कांग्रेस पर्सा जिल्ला कार्य समितिले भने यस मुद्धालाई लिएर पहल अघि बढाएको छ । हुनत कुनैपनि मुलुकको सरकारी तथा गैरसरकारी कार्यालयहरुमा आफना राष्ट्राध्यक्ष र प्रधानमन्त्रीको तस्विर झुण्डयाउन बिज्ञप्ति र निर्देशनलाई पर्खनु नपर्ने हो । तर यो घटनाले हामी गणतान्त्रिक मुलुकका जनता साच्चिकै अर्थमा अझै गणतान्त्रिक भैसकेका छैनौ रहेछ भन्ने कुरालाई चाही प्रष्ट पारेको छ ।


हुनत पर्सा कार्य समितिले उठाएको कुरा उसको आफनो एजेण्डा चाही होईन । यो एजेण्डा त केही दिन अघि मीरेष्ट नेपालले बीरगंजको घण्टाघर अगाडी आयोजना गरेको समायोजन कार्यक्रममा एक र्सवसाधारणले उठाएको प्रश्न हो । जसलाई नेपाली कांग्रेस पर्साले अनुशरण गरेर त्यसलाई अनिवार्यरुपमै राखिनु पर्ने माग सहित गृहमन्त्रालय समक्ष आफनो ज्ञापन पत्र बुझाएको छ । यो बिषय कसले उठायो भन्दा पनि यो कुरा अहिलेको वर्तमान परिस्थितीमा कतिको महत्वपूर्ण र अनुशरणिय छ भन्ने कुरा चाही बढी महत्वपूर्ण हो ।


मीरेष्ट नेपालको त्यस कार्यक्रममा यो बिषय उठदा मधेसी जनअधिकार फोरम लोकतान्त्रिकका प्रमोद कुमार गुप्ताले हाम्रा राष्ट्राध्यक्ष मधेसी परेकोले उहाको तस्विर नराखिएको हो भनेर प्रष्टरुपमा आफनो जवाफ दिनुभएको थियो । तर आर्श्चर्यको कुरा नै भन्नु पर्ला, उहाको पार्टी त मधेस र मधेसीको हक हित र अधिकारको लागि भनेरै गठन गरिएको पार्टी हो । तर खोइ त ? मधेस र मधेसीको भनेर चिनिने पार्टीको आफनो कार्यालयमा मधेसीहरुको गर्व राष्ट्राध्यक्ष डा. रामवरण यादबको तस्विर ? के मुखैले मात्रै मधेस र मधेसीको नारा जपेर, मधेस र मधेसीको हक अधिकार प्राप्त होला त ? कि कामले पनि साच्चिकै मधेस र मधेसीको हक अधिकारको लागि केही गर्ने हो । होइन भने खाली मुखैले मात्र स्वायत्त र अधिकार सहितको मधेस बनाउछौ भनेर मात्रै कदापी सपना साकार हुनेछैन् ।


अब सबै नेपालीले आफना राष्ट्राध्यक्ष र प्रधानमन्त्रीको तस्विरलाई आ-आफनो कार्यालयमा लगाउन सक्यौ भने यसबाट दल र ब्यक्तिलाई भन्दा पनि मुलुक साच्चिकै अर्थमा गणतान्त्रिक भएको अनुभुति दिनेछ । अब खाली विश्वका चर्चित नेताहरुको तस्वीर झुण्डाउदैमा र श्री ५ को सरकार, नगर पञ्चायत, जिल्ला पञ्चायत, शाही सेनाको नाम परिवर्तन गरेर मात्रै मुलुक नया लोकतान्त्रिक गणतन्त्र नेपाल बन्न सक्दैन । त्यसको लागि गणतान्त्रिक पद्धतिबाट निर्वाचित भएको आफनो पहिलो राष्ट्राध्यक्षलाई पनि सम्मान गर्न सक्नुपर्छ । यस्ता क्रियाकलाप हुनसके मात्र तीन करोड नेपाली जनतामा राष्ट्रियता र एकता बढने छ ।


त्यसैले नेपालमा रहेको सबै दल तथा त्यसको नेताहरुले गणतान्त्रिक मुलुकका पहिलो ऐतिहासिक राष्ट्रायक्षको तस्विर अनिवार्यरुपमा आ-आफनो कार्यालयमा राख्नु पर्ने उर्दी जारी गरी सहीमा आफु गणतान्त्रिक नेपालको पक्षधर भएको प्रमाणित गर्नुपर्छ । यता नेपाल सरकारले पनि आफना सम्पूर्ण सरकारी कार्यालय तथा गैर सरकारी कार्यालयमा राष्ट्राध्यक्ष र वर्तमान प्रधानमन्त्रीको तस्विर अनिवार्यरुपमा झुण्डयाउनु पर्ने निर्देशन दिएमा आउदो दिनमा यसबाट मुलुकको एकता र राष्ट्रियतालाई बलियो आधार प्राप्त हुने निश्चित छ ।

पूर्व मेयर तथा पत्रकार स्व.गोपाल गिरीले हामी सबैलाई छाडेर गएको आज पाच बर्ष पुरा भई छैठौ बर्षमा प्रवेश गरेको छ ।


समयले नेटो काटेको शायद कसैले चालै पाएन । बि.स.२०६० साल माघ १ गते विहान लागेको बाक्लो हुस्सु र अत्याधिक जाडोको बावजुद स्व.गिरीको मोबाईलको घण्टी बज्यो, केहीबेर कुराकानि भयो । त्यतिनै बेला गिरी आफना सालालाई लिएर वाहिर हिडे । उनका अगंरक्षक र सहयोगीले हामी पनि जान्छौ भन्दा मलाई एकजना महत्वपूर्ण ब्यक्तिसंग वार्ता गर्नुछ, त्यसैले तपाईहरु आउनु पर्दैन र मलाई केही हुदैन भन्दै गोप्य गन्तब्य तर्फहिडेका थिए ।


गिरीको दृढतालाई लिएर अहिले समय ठिक नभएकोले यति विश्वास कसैमाथि गरिहाल्नु हुदैन भनेर भन्दा, गिरीले आफनो कसैसंग पनि दुश्मनी नभएकोले आफुलाई केही नहुने बताउदै हतार हतार वाहिरिएका थिए । उनको हतार देख्दा, मानौ समयमा नपुगे ठुलै अनिष्ठ हुन्छ जस्तो देखिन्थियो । उनको हतारलाई देखेर कसैले सपनामा पनि सोचेका थिएनन्, केहीबेरमै बीरगंजमा ठुलै अनिष्ठ हुदैछ भनेर । तर दैवको संयोज भनौ वा के भन्ने,आखिर नसोचेको अनिष्ठ भई छाड्यो । सबैतिर खैलावैला मच्यो, माओबादीले मेयर गोपाल गिरीलाई गोली हानी हत्या गर्‍यो भनेर । सुन्दा शायद त्यतिबेला कसैलाई पनि विश्वासै लागेन । तर सत्य कुरालाई नमानेर पनि कतिञ्जेल चित्त बुझाउन सकिन्थियो र ?


शिवा अस्पतालमा गिरीको शव ल्याई राखेको थियो । उज्यालो अनुहारका धनी गिरीको ठुलो निधार बीचमा गोलीले बनाएको सानो छ्रि्र र त्यसबाट धुवा सहित वगिरहेको रगतलाई हेर्दा मानौ उनको हत्या होईन बरु कसैले उनको राजतीलक गरिदिएको जस्तो लाग्थियो ।


उनको हत्या गरेर देश र जनतालाई मुक्ति दिन खोज्ने हत्याराहरु बिजयी जुलुसको उन्मादमा थिए होलान् । तर गिरीको मृत्युले केवल गिरी परिवारको मात्रै नभई, सिङ्गो बीरगंजकै आशा अस्ताउन पुगेको थियो । माओबादीलाई गिरीको हत्या गरिहाल्नु पर्ने त्यस्तो कुनै खासै कारण नभए पनि आफनो जनयुद्धको प्रचार र समाजमा आतंक श्रृजना गर्नको लागि यो हत्या निकै कारगार सावित भएपनि, गिरी परिवारको लागि भने यो घटना बज्रपात थियो ।


गिरी बीरगंजको मेयर बनेदेखि नै उनलाई मेयर पद छाडन माओबादीबाट चेतावनी नआएको होईन, तर सही तर्क दिएर सम्झाउने र बुझाउने साहसी गिरीले माओबादीलाई पनि भेटेरै सम्झाउने र बुझाउने जुन उहाको दृढ विश्वास थियो । त्यही दृढताले नै उनको ज्यान लिएको थियो । गल्ती नगर्नु र कसैसंग पनि नडराउनु भन्दै हिडने गोपाल गिरीको यस सिद्धान्तसंग परिचित ब्यक्तिले नै उनलाई बोलाएर हत्या गरेका थिए । उनको हत्याको समाचारलाई केवल नेपालको सञ्चारकर्मीले मात्रै नभई विश्वकै सञ्चारमाध्यमले समेत निकै महत्वका साथ प्रसारण गरेको थियो ।


तर अहिले समय निकै परिवर्तन भईसकेको छ । वर्तमान परिस्थितीलाई हेर्दा हिजोका मुक्तिकर्मी लडाकुहरु आज आफै स्वयम् अन्य मुक्तिकर्मीको निशाना बन्न बाध्य भईरहेका छन् । हिजो अरुलाई तर्साउनेहरु आज लुकेर हिडन थालेका छन् । मुक्तिको नाममा अरुलाई बलि चढाउनेहरु आज आफै मुक्तिको नाममा बलि चढदैछन् । समय र पात्र मात्रै परिवर्तन भयो, तर असलमा १४ हजार नेपालीले ज्यान दिदा समेत अझै नेपाल र नेपालीले मुक्ति पाउन सकेको छैन । बरु मुक्तिको नाममा हत्याको श्रृखला चा“ही बढदै गैरहेको छ ।


बारा र पर्सामा गत पौष २३ र २८ गते गरी तर्राईमा संघर्षरत भुमिगत सशस्त्र समुहले माओबादीका ४ जना कार्यकर्तालाई गोली हानी हत्या गरिसकेको छ । श्रृङ्खलाबद्ध हत्यालाई लिएर माओबादी कार्यकर्ताहरु आक्रोशित, आन्दोलित र आंतकित भएका छन् । अहिले उनीहरु सरकारलाई र्सवसाधारण जनताको सुरक्षा दिन नसकेको आरोप लाएर राजीनामा मागिरहेका छन् । वितेको २०६० साल र वर्तमान २०६६ सालमा भएको परिवर्तन यही नै हो । त्यसबेला मुक्तिको लागि अरुलाई आहार बनाउने माओबादी लडाकु अहिले आफै विभिन्न मुक्तिकर्मीको आहार बन्न बाध्य भएका छन् ।


कस्तो संयोग । बीरगंजका सपूत स्व.गोपाल गिरीको हत्यालाई लिएर केवल बीरगंजबासी मात्र नभई सारा देश नै स्तब्ध भएको थियो । उनको शवयात्रामा लाखौ देशवासी उर्लेका थिए । गिरीको शवयात्रामा श्रद्धाञ्जलि दिने शुभचिन्तकहरुमा कुनै स्वार्थ, डर र त्रास लुकेको थिएन् । यदि केही लुकेको थियो भने त्यो हो गिरीप्रतिको सच्चा आदर र श्रदा । तर यही पौष २८ गते तर्राईमा संघर्षत एक भुमिगत समुहले ए.माओबादीका क्षेत्रिय सेक्रेटरी राजेश मण्डलको टाउकोमा गोली हानी हत्या गरेको थियो । तर दुर्भाग्य नै भन्नु पर्ला, मण्डलको शवयात्रामा उनकै क्रान्तिकारी पार्टीका कार्यकर्ताहरुको समेत उल्लेखनिय उपस्थिती थिएन । आखिर किन ?


एउटा होनाहार, मिलनसार र विकासप्रेमि सिपाही स्व. गिरीलाई सबैबाट लुछेर लैजाने हत्याराको के हश्र भयो त्यो त दैवले जानुन । किनभने गिरीको हत्याको साक्षि मानव नभई स्वयम इश्वर आफै थिए । मुक्तिको नाम लिदै एउटा क्रुर हत्याराले सबैका प्रिय ब्यक्तित्वमाथि गोली प्रहार गर्दै गर्दा आफुलाई इश्वर भनाउने हनुमानजी स्वयम आफै प्रत्यक्षदर्शी भएर हेरिरहेका थिए । हत्याराले त्यतिवेला केवल गिरीको विश्वासलाई मात्रै होइन, इश्वरीय शक्तिलाई समेत चुनौति दिएका थिए ।


अन्त्यमा मुक्तिको नाम लिएर एउटा र्सवसाधारणको हत्या गर्नु जति सजिलो थियो, त्यतिनै गार्हो मुक्तिको लागि आफनो आहुती दिनलाई हुदो रहेछ भन्ने कुराको माओबादीलाई अहिले आएर हेक्का भयो होला । तर अहिले फेरी, हिजो माओबादीले गरेकै गल्तीलाई दोहोर्‍याउने काम मात्रै भईरहेको छ । हत्या र हिन्साले कहिल्यै पनि शान्ति ल्याउदैन, यसले जहिले पनि अशान्ति मात्रै श्रृजना गर्छ । त्यसैले नेपाल सरकार र संघर्षरत समुहले वर्तमान अवस्थामा आ-आफनो अडानमा अडनु भन्दा पनि सकेसम्म मिलाएर शान्तिपूर्ण वार्ताबाट समस्याको सामाधान खोजे अनाहकमा कोही पनि गोपाल गिरी र राजेश मण्डल हुनुपर्ने थिएन होला । किनभने हामीले एउटा विर्सन नुहने कुरा के हो भने, " मुक्ति हत्याले होइन त्यागले प्राप्त हुन्छ " ।

राजु श्रेष्ठ


सावधान । यदि तपाईहरुको अगाडीबाट प्रहरकिो भ्यान र गाडी आईरहेको छ भने या त आफनो सवारी साधन रोकी एकछिन पर्खेर प्रहरीको गाडीलाई जान दिएपछि मात्र आफनो सवारी साधन अगाडी बढाउनुस होईन भने तपाईको राम नाम सत्य छ ।


मुलुकमा बढदै गईरहेको हत्या, हिन्सा र अपराधलाई नियन्त्रण गर्न भनेर केही विदेशी मित्रहरुले थुपारिदिएको महंगा प्रहरी भ्यान र गाडीहरु जनताको सुरक्षामा भन्दा प्रहरीहरु आफै सवारी हाक्ने प्रशिक्षणमा बढी प्रयोग गर्न थालेका छन् । यस्ता नवसिखाडु प्रहरी चालकहरुले चलाएको गाडीले कुनै पनि बेला ठुलै दुर्घटना गर्न सक्ने सम्भावना बढी देखिन थालेको छ ।
एउटा उखान छ नि, नया मुल्लाहले बढी नवाज पढछ भनेर, हो त्यस्तै जसलाई राम्ररी गाडी चलाउन आउदैन, उनीहरु नै न्वारायनको बल लगाएर मुख्य र ब्यस्त सडकहरुमा बेस्सरी गाडी कुदाईरहेका हुन्छन् । छेउमा बसेका हाकिम भने आफनो केटोको बहादुरीमा गर्भले हासिरहेका हुन्छन् । त्यसैले मईले माथि नै भनिसके प्रहरीको गाडी आउदै गरेको देखेर, यो गाडी त हाम्रै सुरक्षाको लागि हो भन्ने भुलमा नपर्नु होला होईन भने ठुलै दुर्घटनामा पर्नु होला नी । अहिले बीरगंजमा अपराधिक घटनाहरु कम भएपछि प्रहरी जवानहरु काम न काजका भएका छन् । यही फुर्सदको बेला फोकटमा पाएको गाडीको सदुपयोग गर्दै चौकी र चेकपोष्टकार् इन्चार्जदेखि प्रहरी जवान सबैजना गाडी हाक्ने प्रशिक्षण लिनमा ब्यस्त देखिन्छन् । त्यसैले अहिले प्रहरीको आउदै गरेको गाडीलाई देखेपछि पैदल हुनुहुन्छ भने पहिले एकछिन रोकिएर प्रहरीको गाडीलाई अगाडी जान दिनुस, त्यसपछि मात्र अगाडी बढनुस । यदि तपाई सवारी साधनमा हुनुहुन्छ भने, थपक्क आफनो सवारीसाधनलाई रोकेर प्रहरीको हुक्यिर आएको गाडीलाई पहिले जान दिनोस त्यसपछि मात्र अगाडी बढनुस । यसैमा प्रहरी र तपाई दुबैको फाईदा हुनेछ ।


यो कुराको उल्लेख गर्न किन आवश्यक पर्‍यो भने, शुक्रबार विहान करिव ९ बजेतिर बाईपास रोडबाट पावरहाउस चौकतिर आउदै गरेको जिल्लाको एउटा पिकअप भ्यानलाई चालकले जसरी चलाईरहेको थियो । र छेउमा बसेका प्रनानी चाही आफनो चालकको हकाईबाट जसरी आनन्द उठाइरहेका थिए । मलाई त के लागेको थियो भने, आज यो गाडीले कसलाई कुल्चिने हो । किनभने त्यो गाडीलाई चलाईरहेको थिएन, त्यसलाई त नचाईरहेको थियो । प्रहरीको द्रुत गतिमा आएको गाडीले विहानै गौतम स्कुलमा कोचिगं क्लास पढन गएका बालबालिकाहरु चढेको मोटरर्साईकललाइ झण्डै सिध्याएको थियो । त्यसैले दुर्घटना भएपछि मात्रै चेत खुल्ने हामी नेपालीहरुको बुद्धिलाई एकातिर थाती राखी त्यसरी गाडी चलाउने चालकको कन्धालाई थपथपाउनु भन्दा, बरु उनीहरुलाई हामी अनुशासित संस्थाका जिम्मेवार प्रहरी हौ भन्ने पाठ सिखाउन सके, शायद भोली कुनै र्सवसाधारणले र्ब्यर्थमै प्रहरीको आनन्दको शिकार बन्नु पर्ने त थिएन होला ।


सबैलाई थाहा भएकै कुरा हो । प्रहरी चढेको गाडीले तपाइलाई हानोस वा तपाईको गाडीले प्रहरीको गाडीलाई हानोस, दुख्ख त र्सवसाधारणकै छोराले पाउने हो । त्यसैले आफनो सुरक्षा आफै गरौ भन्ने नारालाई अगंली त्यसलाई ब्यहवारमा लागु गरौ र प्रहरीको गाडीको अकालमा शिकार हुनबाट बचौ ।

राजु श्रेष्ठ


सशस्त्र प्रहरीको नसुध्रिने चालाबाट फेरी पर्साबासी आजित भएका छन् । सीमा र जनताको सुरक्षाको लागि गठन भएको सशस्त्र प्रहरी वलले आफनो काम र कर्तब्यभन्दा नचाहीने काममा बढी ध्यान दिने गरेकै कारण केही दिन अगाडी भौराटारमा तीन जनाले अनाहकमा ज्यान गुमाउनु परेको घटना सेलाउन नपाउदै फेरी अहिले पटाखा, आतिशबाजी र भुइकटहर नियन्त्रण गर्ने निहुमा त्रिभुवन राजमार्ग अर्न्तर्गत रहेको बीरगंज पथलैया सडकखण्डमा ठाउ-ठाउमा नक्कली चेकपोष्ट खडा गरी सशस्त्र प्रहरी परिचालन गरेपछि र्सवसाधारण जनता र यात्रुवर्गहरु मार्कामा परेका छन् ।


पटाखा र आतिशबाजी नियन्त्रण गर्नु नराम्रो कुरा होइन, तर यसको नाममा आफनो दुनो सोझयाउनु चाही निश्चितरुपमा राम्रो कुरा होईन । अहिले नियन्त्रणको नाममा त्यही नै भईरहेको र्सवसाधारणको गुनासो छ । सशस्त्रको चेकजाच नामक ज्यादतीबाट पीडित भएका र्सवसाधारण जनता र यात्रुवर्गले यसरी ठाउ-ठाउमा नक्कली चेकपोष्ट राखी चेकजाच गर्नुको साटो बरु एक ठाउमा सक्कली चेकपोष्ट राखी चेकजा“च गरे चेकजाच पनि हुने र र्सवसाधारण जनतालाई यात्रा गर्न सहज वातावरण तयार बनाउनु पर्नेमा जोड दिएका छन् । अहिले बाटो बाटोमा गरिने त्यस्ता चेकजाचको नाममा र्सवसाधारण जनता तथा यात्रुहरुले पटक-पटक गाडीबाट उत्रेर आफनो सामान बाहिर निकाली चेकजा“च गराउने र फेरी मिलाएर राख्नु पर्ने झन्झटको कारण गाडीको यात्रा यात्रुवर्गको लागि नरमाईलो जात्रा भएको छ । शायद यसैलाई भनिने गरिन्छ " कही नभएको जात्रा हाडी गाउमा " भनेर ।


प्रत्येक बर्षनेपाल सरकारले कुनै अप्रिय घटना तथा दुर्घटना नहोस भन्ने उद्धेश्य लिएर पटाखा, आतिशबादी, भइकटहर जस्ता पडकिने बस्तुहरुको खरीद विक्रीमा प्रतिबन्ध लगाउदै आएको छ । सोही प्रतिबन्धको कारण सुरक्षाकर्मीहरुले दिपावलीभन्दा केही दिन अगाडीदेखि छठ पर्वसम्म चेकजाचलाई कडा पार्ने गर्दछ । तर सरकारले जति प्रतिबन्ध लगाए पनि र जति कडा चेकजाच गरे पनि दिपावलीको दिनमा मात्र आर्थिक राजधानी बीरगंजमा करौडो रुपैया बराबरको पटाखा, भुइकटहर, रकेट, बम र आतिशबाजी हुने गरेको शायद कसैबाट लुकेको छैन ।


त्यसैले सुरक्षाकर्मीको यो दायित्वलाई अहिले र्सवसाधारण जनताले म कुटे जस्तो गर्छु त रोए जस्तो गर्नु भन्ने रुपमा लिएको छ । सुरक्षाकर्मीहरुले नियन्त्रणको नाममा जति ठाउमा चेकजाच गरे पनि दिपावलीको दिनमा गत बर्षभन्दा बढी पटाखाहरु पडकेकै हुन्छ । भनेपछि सरकारको प्रतिबन्धित कानुन र सुरक्षाकर्मीको ठाउ-ठाउमा हुने चेकजाचको औचित्य के त ?
र्सवसाधारण जनताले चार्डपर्वको बेला आफनो घरपरिवारमा रमाईलो गर्न भनेर लिएर गएको पटाखा र आतिशबाजी पक्राउ गरेर आफनो कर्तब्य र इमान्दारिता देखाउने सशस्त्र प्रहरीले ट्रकका ट्रक लोड भएर काठमाडौ पुग्ने पटाखालाई चाही किन नदेखेका होलान - होईन भने यत्रो चेकजाचको बावजुद काठमाडौसम्म कसरी पटाखा पुग्छ त ?


सुन्न त र्सवसाधारणले लगेको पटाखाहरु पक्राउ गरी माथिल्लो तहका सुरक्षा अधिकारीहरु आईजिपी, एआईजी, डिआईजी र सचिवका छोराछोरीहरुको लागि पुर्‍याउने गर्दछ भनेर सुनिन्छ । तर शंका गर्ने ठा“उ भने छ । किनभने यति लाख रुपैया बराबरको यति क्विन्टल पटाखा बरामद गर्‍यो भनेर सुनिन्छ, तर सबै कहा पुग्छ आजसम्म कसैले थाहा पाउन सकेन ।